Woord vooraf

Hieronder mijn gedachten en plannen over het afgelopen periode en de ideeën over het verder werken met ons orkest. Leestijd +- 10 min. - Sorry, beetje lang betoog, maar hopelijk wel duidelijk.

Overdenkingen over de repetitieperiode

Next Step 2.0 – samen bouwen aan een sterk orkest

De komende periode wil ik met het orkest een volgende stap zetten in onze manier van repeteren, voorbereiden en samen muziek maken. Niet omdat het slecht gaat – integendeel – maar juist omdat er veel positieve ontwikkelingen zijn waar we op kunnen voortbouwen. En precies daarom vind ik dit het juiste moment om duidelijker te maken welke richting ik met het orkest op wil.

Als ik terugkijk op de afgelopen periode zie ik namelijk ontzettend veel mooie dingen gebeuren binnen ons orkest en binnen de vereniging. Er zijn muzikanten die zichtbaar groeien, die stappen zetten, die verantwoordelijkheid pakken en die laten zien wat er mogelijk is wanneer talent, inzet en liefde voor muziek samenkomen.

Ewout is bijvoorbeeld toegelaten tot het Young Trombone Collective, wat een prachtige prestatie is en laat zien wat er mogelijk is wanneer iemand serieus en doelgericht met zijn instrument bezig is. Jithe heeft een operatie aan haar hand gehad die gelukkig goed is verlopen en we hopen haar binnenkort weer op volle kracht te zien meespelen.

Binnen het orkest zelf zie ik ook veel ontwikkeling. Pepijn die de eerste klarinet fantastisch oppakt. Janine die haar rol als melodisch percussionist steeds duidelijker en muzikaler invult. George die inmiddels heeft laten horen wat voor sterke solist hij kan zijn en zich verder ontwikkelt.

De saxsectie is met Roan een goede muzikant rijker geworden en vormt een sterke basis binnen het orkest. Hendrik is zijn beugel kwijt, heeft een nieuwe dubbelhoorn, moet zijn embouchure opnieuw opbouwen, heeft een nieuwe hoornlerares én combineert dat met zijn werk bij de reddingsbrigade — en toch blijft hij zichtbaar groeien in kwaliteit.

Jason heeft na een flinke tegenslag zijn draai achter de drums weer gevonden. Het samenspel in de tweede en derde klarinet is verbeterd. Femke en Jaylin vormen een ijzersterk team dat bijna iedere week trouw aanwezig is. Michiel leert in relatief korte tijd een instrument bespelen op een niveau dat eerlijk gezegd best uitzonderlijk is — ook al ben je daar zelf misschien kritischer op dan ik.

Het is mooi dat Marriët weer meespeelt op trompet naast Jan, en wellicht mogen we binnenkort ook Babs verwelkomen als trompettist. Ik vond het fijn om Froukje weer wat vaker te zien tijdens repetities en ik vond het bijzonder dat Elly ineens die fluitsolo aandurfde.

Ook de invallers die ons regelmatig komen helpen zijn ontzettend waardevol. En we kijken uit naar mooie projecten die eraan komen, zoals De Stem van de Streek. Daarnaast zie ik ook in het leerlingorkest mooie ontwikkelingen. De NTO’ers laten daar een duidelijke sprong vooruit zien.

Kortom: er gebeurt ontzettend veel goeds in deze vereniging. En juist daarom wil ik ook iets met jullie delen over hoe we samen verder kunnen groeien.

Een richting die we al kennen

Voor veel van jullie zal wat hier staat niet volledig nieuw zijn. Veel van deze onderwerpen zijn het afgelopen jaar al eens ter sprake gekomen: thuisstudie, werken met de metronoom, gerichter repeteren, op tijd beginnen, beter luisteren, beter voorbereiden. Alleen gebeurde dat vaak in losse opmerkingen, losse presentaties of losse momenten.

Achteraf moet ik ook eerlijk zijn naar mezelf: het is mij aan te rekenen dat ik dat niet altijd structureel genoeg heb doorgevoerd. Daardoor bleef het soms wat los zand. Er waren ideeën, er waren plannen, er waren richtinggevende opmerkingen, maar niet altijd één helder geheel waar iedereen zich aan kon vasthouden.

Met deze brief wil ik daar duidelijkheid in brengen. Niet als iets volledig nieuws, maar als een heldere richting waarin we samen verder willen werken.

Groei van een vereniging

Een vereniging hoort te groeien.

Niet alleen in gezelligheid, maar ook in muzikale kwaliteit en ontwikkeling. Wanneer een orkest groeit in kwaliteit gebeurt er iets bijzonders. Het orkest gaat beter klinken, uitvoeringen worden interessanter voor publiek en het wordt aantrekkelijker voor nieuwe muzikanten om zich aan te sluiten. Kwaliteit trekt kwaliteit aan.

Tegelijkertijd zien we dat het publiek tegenwoordig ook andere verwachtingen heeft van een concert dan vroeger. Een uitvoering bestaat allang niet meer alleen uit muziek spelen en luisteren. Moderne orkesten werken steeds vaker met:

– solisten
– vocalisten
– combo’s
– bijzondere samenwerkingen
– beeld en licht
– theater of dans

Het publiek verwacht verrassing en beleving. Elke uitvoering probeert iets nieuws te brengen dat nieuwsgierig maakt naar het volgende concert. Orkesten die daarin stil blijven staan zien vaak dat zalen langzaam leeglopen en verenigingen vergrijzen.

Gelukkig staan wij er op dat gebied goed voor. We hebben een mooie mix van jong en minder jong en we slagen er regelmatig in om verrassende projecten neer te zetten. Dat is een grote kracht van deze vereniging. Maar om dat te kunnen blijven doen, moeten we ook muzikaal blijven groeien.

Mijn rol als dirigent

Voordat ik verder ga wil ik ook iets benoemen over mijn eigen rol.

Ik word door de vereniging betaald om dit orkest te dirigeren. Mijn taak is niet alleen het leiden van de wekelijkse repetities, maar ook het bewaken van de muzikale ontwikkeling en het eindresultaat van het orkest.

Aan het eind van een concert staat er in het programmaboekje:

Dirigent: Niels Ket

Dat betekent dat mijn naam onder dat concert staat. En dat schept verwachtingen vanuit de vereniging, het publiek, het bestuur en ook vanuit mijzelf. Daarmee ligt er ook een duidelijke verantwoordelijkheid bij mij om te zorgen dat het orkest zich blijft ontwikkelen en dat uitvoeringen muzikaal overtuigend zijn.

Ik voel dus ook een verantwoordelijkheid voor hoe het orkest klinkt, hoe een uitvoering uiteindelijk overkomt en of de muzikale potentie van dit orkest daadwerkelijk tot zijn recht komt.

Voorbereiding van mijn kant

Een repetitie begint voor mij niet op vrijdagavond.

Door de week ben ik al bezig met de voorbereiding. Ik denk na over hoe een repetitie kan verlopen, welke passages we gaan aanpakken, waar het moeilijk kan worden en hoe we daar samen doorheen kunnen werken. Maar dat gebeurt niet alleen op orkestniveau.

Ik kijk ook naar individuele partijen en secties. Bijvoorbeeld:

– wat verwacht ik van de bassectie in een bepaalde passage
– wat moet het slagwerk precies doen om het ritme stabiel te maken
– hoe kunnen twee secties beter op elkaar aansluiten
– hoe krijgen we een ritmisch loopje echt strak
– hoe kunnen we een passage tegelijkertijd laten beginnen en eindigen
– hoe verbeteren we de balans tussen bepaalde instrumenten of secties

Daarnaast moet elke inzet in een muziekstuk voor mij bekend zijn. Als dirigent moet ik niet alleen de partijen kennen, maar ook de structuur van het stuk, de moeilijke passages, de valkuilen, de akkoordenschema’s en de muzikale opbouw.

Het afgelopen jaar heb ik daarnaast ook veel tijd gestoken in het verbeteren van de website. In totaal zeker zo’n veertig uur. Met veel plezier overigens, want het doel daarvan is juist om dingen duidelijker te maken en jullie meer handvatten te geven.

Elke week probeer ik op zondag het repetitieschema klaar te hebben. Dan denk ik na over vragen zoals:

– waar gaan we deze week aan werken
– welke passages verdienen extra aandacht
– is er een oefening die kan helpen
– kan een filmpje of een opname helpen om het stuk beter te begrijpen
– hoe schrijf ik iets zo op dat het duidelijk en bruikbaar is

Dat zijn allemaal kleine dingen, maar samen kosten ze behoorlijk wat tijd en energie. En die tijd investeer ik graag, omdat ik wil dat repetities duidelijk en effectief verlopen.

Maar daar zit voor mij ook een bepaalde verwachting achter. Wanneer ik zo’n repetitie voorbereid, zie ik in mijn hoofd al een beetje voor me hoe de avond kan verlopen. Ik denk dan: vanavond gaan we deze passage echt goed krijgen. Hier gaan we iets ontdekken. Daar gaan we iets verbeteren. Daar kunnen we de muziek meer laten ademen.

De realiteit van repetities

En soms gebeurt dat ook.

Maar eerlijk gezegd gebeurt het ook regelmatig dat we tijdens een repetitie opnieuw dingen moeten aanpakken die eigenlijk al eerder bekend waren.

Dat we opnieuw ritmes moeten uitleggen.
Dat we opnieuw naar dezelfde passages kijken.
Dat we opnieuw verkeerde noten moeten aanwijzen.
Dat we opnieuw moeten zoeken naar stabiliteit in tempo of intonatie.

En ik weet dat een aantal van jullie dat ook ziet. Niet alleen omdat ik het zelf merk, maar ook omdat ik die frustraties soms van jullie terug hoor — soms rechtstreeks naar mij, soms onderling in gesprekken.

Vooral de leden die serieus thuis studeren merken dat vaak als eerste.

Wanneer we tijdens repetities veel tijd kwijt zijn aan het opnieuw uitleggen van ritmes of het aanwijzen van verkeerde noten, blijven we hangen aan de oppervlakte van een muziekstuk. We komen dan niet toe aan waar een repetitie eigenlijk voor bedoeld is:

– de diepte in
– werken aan klank
– werken aan dynamiek
– werken aan balans
– werken aan muzikaliteit
– en uiteindelijk aan het vertellen van het verhaal dat in een muziekstuk zit

En dat is precies waar het wringt. Niet omdat iemand iets expres fout doet, maar omdat er in dit orkest veel meer potentie zit dan we nu vaak laten horen.

Openheid van mijn kant

Ik wil in dit verhaal ook iets persoonlijks delen.

Wanneer ik voor een orkest sta en het gevoel heb dat iedereen er alles aan doet om samen tot een goede uitvoering te komen, dan geeft mij dat enorm veel energie. Dan ontstaat er iets moois: het orkest inspireert mij, en hopelijk inspireer ik het orkest weer terug.

Maar eerlijkheidshalve moet ik ook zeggen dat dat niet altijd zo voelt.

Wanneer een orkest niet laat merken dat het voor de volle honderd procent bezig is met de muziek, dan roept dat bij mij twee reacties op. Aan de ene kant voel ik weerstand. Aan de andere kant krijg ik juist de drang om het de volgende keer nog beter aan te pakken, nog duidelijker te zijn of soms wat steviger op te treden.

Boos worden of gefrustreerd reageren ligt eigenlijk niet in mijn aard. Ik geloof ook niet dat dat op de lange termijn helpt. Maar tegelijkertijd merk ik dat het soms moeilijk wordt wanneer ik moet blijven werken met valse noten, onzuivere intonatie of passages die na weken nog steeds ritmisch niet kloppen.

Niet omdat iemand iets expres fout doet, maar omdat ik zo graag wil dat een muziekstuk echt tot zijn recht komt.

Neem bijvoorbeeld een stuk als Adventure. Dat is muziek die een verhaal wil vertellen. Die het publiek wil meenemen in een avontuur. Maar om dat echt te laten gebeuren moeten alle puzzelstukjes op hun plek vallen. En wanneer dat nét niet lukt, repetitie na repetitie, dan kan dat soms ook voor mij frustrerend zijn.

Ik merk dan dat ik intern minder flexibel word. Mijn energie raakt sneller op.

Een keer ben ik zelfs direct na een repetitie naar huis gegaan terwijl ik normaal altijd nog even blijf zitten. Niet uit boosheid, maar simpelweg omdat mijn energie op was. Het orkest werd niet echt door mij geprikkeld, en ik voelde dat ik op dat moment ook het orkest niet meer kon prikkelen.

Dat zijn momenten waarop ik mij ook een beetje machteloos kan voelen.

En heel eerlijk: soms merk ik dat er dan een gedachte opkomt zoals:

“Als het orkest er zelf niets aan doet, dan houdt het ergens ook op.”

Maar dat is niet de gedachte die ik wil laten winnen.

Want ik geloof er juist in dat een orkest iets bijzonders kan worden wanneer dirigent en muzikanten elkaar blijven uitdagen en inspireren.

En precies daarom wil ik dit nu anders aanpakken.

Niet door harder te werken of meer te herhalen op de repetitie, maar door samen duidelijker af te spreken wat we van elkaar verwachten. Want wanneer iedereen zijn verantwoordelijkheid neemt in de voorbereiding, kunnen we op vrijdagavond weer doen waar het echt om gaat: samen muziek maken.

Waarom deze aanpak?

Deze aanpak komt voort uit liefde voor muziek — en uit betrokkenheid bij jullie als muzikanten. Het doel is niet om strenger te worden om het streng zijn, maar om duidelijker en effectiever samen te werken.

In een orkest is voorbereiding namelijk nooit alleen iets persoonlijks. Wat jij thuis doet met je instrument heeft direct invloed op de tijd en energie van alle andere muzikanten.

Onderzoek naar muziekeducatie laat ook zien dat repetities het meest effectief zijn wanneer muzikanten hun partij al grotendeels kennen. De repetitie is dan niet meer bedoeld om noten te leren, maar om samen te bouwen aan klank, balans, timing en expressie.

Of simpel gezegd: een goede repetitie begint eigenlijk al thuis.

Thuis leer je je eigen partij. Op de repetitie leer je het orkest.

Thuisstudie – wat betekent dat concreet?

Het doel van thuisstudie is niet dat je een beetje naar je partij kijkt. Het doel is dat je een goed ingestudeerde passage meeneemt naar de vereniging.

Je neemt dus iets mee dat technisch en ritmisch al klopt. Pas dan kunnen we samen werken aan balans, klank, dynamiek en muzikaliteit.

Daar hoort ook een duidelijke inspanning bij.

Iedere muzikant zou moeten streven naar minimaal één uur thuisstudie per week. Dat is echt een minimum.

Sommige passages kosten minder tijd, andere meer. Maar wanneer iedereen ongeveer dat niveau van voorbereiding meeneemt naar de repetitie, verandert de kwaliteit van het orkest merkbaar.

En stel jezelf daarbij eens een paar eerlijke vragen:

– Hoe studeer ik eigenlijk thuis?
– Hoeveel tijd neem ik daar echt voor?
– Werk ik gericht aan moeilijke passages?
– Of speel ik het stuk vooral een paar keer door?

Er zit namelijk een groot verschil tussen spelen en studeren.

Studeren betekent dat je bewust werkt aan wat nog niet goed gaat.

Gericht studeren – deliberate practice

Een belangrijk onderdeel van deze aanpak is het principe van deliberate practice, oftewel doelgericht oefenen.

Onderzoek naar muziekeducatie laat zien dat muzikanten het meeste vooruitgaan wanneer ze niet alleen veel oefenen, maar vooral gericht oefenen op wat nog niet goed gaat.

Dus niet tien keer het hele stuk doorspelen, maar bijvoorbeeld vijf minuten werken aan één moeilijke maat totdat die echt goed voelt.

Dat betekent dat studeren thuis een andere aanpak vraagt:

– kleine passages isoleren
– langzaam oefenen
– moeilijke ritmes analyseren
– herhalen totdat het automatisch voelt

De repetitie is namelijk niet de plek om noten te leren. De repetitie is de plek waar we samen bouwen aan klank, balans, timing en expressie.

Kwaliteit van studeren is belangrijker dan alleen de hoeveelheid tijd.

De metronoom – het belangrijkste studiegereedschap

Hier wil ik ook iets heel duidelijk over zeggen.

De metronoom is misschien wel het belangrijkste hulpmiddel dat een muzikant heeft. Wie studeert zonder metronoom studeert meestal niet efficiënt.

Vooral bij:

– ritmische loopjes
– snelle passages
– langzame passages waarin timing cruciaal is

is een duidelijke puls onmisbaar.

Ik kan het belang van de metronoom eigenlijk niet genoeg benadrukken. Voor mij is de metronoom het belangrijkste hulpmiddel voor elke muzikant ter wereld. Ik ben daar bijna ambassadeur van.

En eerlijk gezegd denk ik dat het gebruik van de metronoom nog steeds veel te weinig gebeurt. Misschien durf ik zelfs wel te stellen dat er weken zijn waarin niemand in het orkest een metronoom gebruikt tijdens het studeren.

En dat is zonde, want juist daar ligt vaak de sleutel tot beter samenspel.

Daarom ook hier een paar eerlijke vragen:

– Gebruik jij thuis een metronoom?
– Zo ja: hoe vaak?
– Zo nee: waarom niet?

Weet je niet goed hoe je ermee moet werken? Of ben je er misschien van overtuigd dat het je niets oplevert?

Dan is mijn vraag: waarom zou je het niet eens proberen?

Het studiestuk

Binnenkort verschijnen er weer twee studiestukken op de lessenaar. Een studiestuk is meestal een wat groter werk dat net op of iets boven het niveau van het orkest ligt. Vaak zijn deze stukken langer, bevatten ze verschillende maatsoorten en veel contrasten in expressie.

Het zijn vaak programmatische werken: muziek die geïnspireerd is door een verhaal, een historische gebeurtenis, mythologie of een ander idee. Soms kan het ook een bewerking zijn van een complexer werk uit bijvoorbeeld de musical- of klassieke wereld.

De afgelopen jaren hebben we bijvoorbeeld gewerkt aan Adventure, Soldaat van Oranje en Cleopatra. In de komende periode gaan we opnieuw met twee van zulke werken aan de slag.

Deze studiestukken vormen vaak een soort muzikale ruggengraat van een project of concert. Ze geven ons de kans om echt samen te groeien als orkest.

Een andere manier van instuderen

In mijn voortdurende zoektocht naar nieuwe ideeën heb ik gemerkt dat mijn huidige aanpak nog wat bijgescherpt kan worden voor meer structuur en meer aandacht voor het eindresultaat.

Dus niet meer simpelweg: “We spelen Oregon.”

Maar bijvoorbeeld: “Vandaag werken we aan maat 1 tot en met 32.”

Dat geeft duidelijkheid. Iedereen weet waar we aan werken en wat er voorbereid kan worden.

Wanneer een passage nog niet goed staat, blijven we daar even bij. Niet om iemand onder druk te zetten, maar omdat het uiteindelijk tijd bespaart en duidelijkheid geeft.

Goede voorbereiding is daarbij het sleutelwoord. Wanneer iedereen zijn partij kent, kunnen we op de repetitie echt muziek maken in plaats van alleen noten instuderen.

Macro – micro – macro

We gaan daarbij meer werken met een macro–micro–macro aanpak.

Eerst kijken we naar het grotere geheel van een muziekstuk: het verhaal, de vorm, de spanningsboog. Daarna zoomen we in op kleine onderdelen – en daarna plaatsen we die weer terug in het geheel.

Die microfase kan verschillende vormen aannemen:

– een korte passage uit het stuk
– één specifieke stem
– één instrument
– een hele sectie

Soms kan dat betekenen dat we tijdelijk met een kleine groep werken. Denk aan een korte sectierepetitie of een moment waarop een bepaalde passage alleen met één groep wordt uitgewerkt.

Daarnaast wil ik ook de mogelijkheid openhouden om af en toe een extra studiemoment te organiseren. Bijvoorbeeld een repetitiedag of een verdiepend moment buiten de gewone repetitieavond. Dan kunnen we in alle rust werken aan specifieke onderdelen van een muziekstuk.

Dat kan bijvoorbeeld met:

– sectierepetities
– kleine groepssessies
– spelvormen of studiemethoden
– een korte masterclass of begeleiding van collega-muzikanten

Het doel daarvan is niet meer repetities, maar betere repetities.

Focuspunten voor de komende periode

Om muzikaal te groeien wil ik de komende periode extra aandacht besteden aan een aantal belangrijke basisvaardigheden.

Voor dit orkest zijn dat op dit moment vooral:

Ritmische vaardigheden
Het herkennen, begrijpen en uitvoeren van lastige ritmes.

Klankkleur
Hoe we als sectie en als orkest één gezamenlijke klank vormen.

Zuiverheid
Luisteren naar elkaar en samen intoneren.

Dit zijn de fundamenten waarop een orkest groeit.

Samen leren

Tijdens het studeren kun je natuurlijk tegen dingen aanlopen.

Bijvoorbeeld:

– een ritme dat je niet begrijpt
– een lastige vingerzetting
– een tempo dat niet stabiel voelt
– een passage die technisch moeilijk blijft
– een ademhaling waar je niet uitkomt
– een articulatie of frasering waar je over twijfelt

Daar is niets mis mee.

Wat wél jammer is, is wanneer zo’n vraag niet gesteld wordt.

Er bestaan eigenlijk geen domme vragen. Wat onhandig is, is wanneer je iets verkeerd instudeert en dat pas op de repetitie ontdekt. Wat juist mooi is, is wanneer je gedurende de week nieuwe kennis en vaardigheden opdoet die jou als muzikant én het orkest verder helpen.

Dus vraag gerust.

Aan je buurman of buurvrouw.
Aan mij tijdens de repetitie.
Of in de app.

Het belangrijkste is dat we niet meer afwachten en hopen dat het vanzelf goed komt, maar elkaar helpen om verder te komen.

Aanwezigheid en verantwoordelijkheid

Er is nog een onderwerp dat ik wil benoemen, omdat ik merk dat het onder meerdere muzikanten leeft.

Dat is de aanwezigheid op repetities.

In een orkest is aanwezigheid namelijk niet alleen een persoonlijke keuze. Het heeft direct invloed op het hele orkest. Wanneer iemand ontbreekt, mist niet alleen die persoon een repetitie — het orkest mist ook die muzikant.

Dat kan betekenen dat een sectie niet compleet is.
Dat een bepaalde balans niet geoefend kan worden.
Dat we niet toekomen aan samenspel.
Of dat een repetitie anders moet verlopen dan voorbereid.

Voor mij als dirigent speelt dat ook een rol. Wanneer ik een repetitie voorbereid maak ik een planning: welke passages we gaan aanpakken, welke secties belangrijk zijn en waar we vooruitgang willen boeken.

Wanneer op zo’n avond juist de mensen ontbreken die in dat onderdeel belangrijk zijn, kan dat betekenen dat een deel van die voorbereiding niet tot zijn recht komt.

Daarnaast hoor ik ook van muzikanten onderling dat dit onderwerp leeft. Sommige leden vinden het lastig wanneer repetities regelmatig incompleet zijn of wanneer bepaalde partijen vaak ontbreken.

Dat zijn begrijpelijke gevoelens, want een orkest functioneert nu eenmaal als team.

Daarom wil ik ook een vraag stellen aan iedereen:

Is het voor sommige leden misschien te vrijblijvend geworden om naar een repetitie te komen?

Staat de repetitieavond echt geblokkeerd in de agenda?

Of is het soms iets geworden waar je nog even over nadenkt wanneer de week al vol zit?

Iedereen begrijpt dat er uitzonderingen zijn. Werk, gezin, ziekte of andere verplichtingen kunnen altijd een keer roet in het eten gooien.

Maar zolang dat uitzonderingen blijven, is er niets aan de hand.

Waar het om gaat is dat we met elkaar blijven beseffen dat aanwezigheid belangrijk is — niet alleen voor jezelf, maar voor het hele orkest.

Soms maak ik wel eens de vergelijking met een voetbalteam.

Wanneer je daar niet op de training verschijnt, weet je eigenlijk al wat er gebeurt: de kans is groot dat je op de bank begint. Niet als straf, maar omdat een team moet kunnen bouwen op spelers die er zijn en die samen trainen.

Binnen muziekverenigingen gaan we daar vaak veel milder mee om. Misschien wel té mild. We praten het voor onszelf goed en hebben het ergens geaccepteerd dat mensen soms gemakkelijk afzeggen.

Maar wanneer ik met collega-dirigenten praat hoor ik dat dit op dit moment misschien wel de grootste frustratie is binnen veel orkesten.

Ik hoor zinnen als:

“Het orkest was weer niet compleet, het was notabene de generale.”
“Organiseer je een sectierepetitie, mis ik er twee.”
“Die klarinettist komt vier weken niet en denkt daarna weer de eerste stem te kunnen spelen.”

Dat zijn situaties waar veel orkesten tegenwoordig mee worstelen.

Ik zeg dit niet om iemand persoonlijk aan te wijzen. Iedereen kan een keer verhinderd zijn.

Maar zolang dat uitzonderingen blijven, is er niets aan de hand.

Waar het om gaat is dat we met elkaar blijven beseffen dat aanwezigheid belangrijk is — niet alleen voor jezelf, maar voor het hele orkest.

En ook voor het werk dat in een repetitie wordt gestoken.

Ik word door de vereniging betaald om dit orkest te leiden en te ontwikkelen. Maar tegelijkertijd geloof ik ook dat het belangrijk is dat leden zich verantwoordelijk voelen voor het geheel en het werk dat daarvoor gedaan wordt.

De beste manier om dat te laten zien is eigenlijk heel eenvoudig:

er zijn.

Elke repetitie.
Zoveel mogelijk voorbereid.

Zodat we als orkest echt vooruit kunnen.

De waarde van iedere muzikant

Misschien is het ook goed om nog iets anders te benoemen.

Soms realiseert een muzikant zich misschien niet hoeveel invloed hij of zij heeft binnen het orkest. Misschien denkt iemand wel eens: ach, als ik er een keer niet ben, dan maakt dat toch niet zoveel uit.

Maar in een orkest werkt dat eigenlijk heel anders.

Een orkest is een systeem van radertjes. Iedere muzikant is zo’n radertje in het geheel. En wanneer één radertje ontbreekt, draait het geheel net even anders.

Gek genoeg beseffen we dat meestal pas wanneer een bepaalde rol ineens ontbreekt.

Wanneer Jason er een avond niet is, merken we dat meteen.
Wanneer een groot deel van de bassectie ontbreekt, merken we dat ook.
Wanneer precies die ene muzikant met een solistische passage ontbreekt, wordt het ineens heel duidelijk.

Dan zeggen we:

“Wat klonk dat stuk eigenlijk leeg zonder die solo.”
“We missen de bas, het fundament valt een beetje weg.”
“Zonder slagwerk is het lastig om het tempo goed vast te houden.”

Op dat moment voelen we allemaal: er ontbreekt iets.

Maar eigenlijk geldt dat voor iedere muzikant.

Niet alleen voor solisten.
Niet alleen voor slagwerk.
Niet alleen voor de bas.

Ook binnen een sectie heeft iedere stem zijn functie. Binnen het orkest heeft iedere muzikant zijn plek.

Misschien valt het minder direct op wanneer één tweede stem ontbreekt, maar muzikaal gezien verandert er wel degelijk iets. De klank verandert. De balans verandert. Het geheel wordt anders.

Dus besef ook dit:

Iedere muzikant in het orkest is belangrijk.

Jij bent een radertje in het geheel.
En zonder jouw radertje draait het orkest gewoon nét even minder soepel.

Omgaan met afwezigheid

Naast aanwezigheid is er nog een tweede aspect dat belangrijk is.

Namelijk: hoe ga je om met je eigen afwezigheid?

Iedereen kan een keer verhinderd zijn. Werk, gezin, ziekte of andere verplichtingen kunnen altijd voorkomen.

Maar wanneer je een repetitie mist, ontstaat er wel een situatie waarin het orkest iets moet opvangen.

De vraag is dan: maak je jouw probleem het probleem van het orkest, of neem je zelf de verantwoordelijkheid om dat op te lossen?

Wat ik merk is dat het orkest soms blijft hangen op een bepaald niveau, mede doordat afwezigheid niet altijd wordt ingehaald.

Wat helaas te weinig gebeurt, is dat de verantwoordelijkheid om het gemiste werk in te halen ook daadwerkelijk wordt genomen.

Wanneer iemand een repetitie mist, zou het eigenlijk vanzelfsprekend moeten zijn dat die muzikant daarna extra initiatief neemt om weer volledig aan te sluiten.

In mijn ogen betekent dat bijvoorbeeld dat een muzikant die een repetitie heeft gemist:

1. Zich op de hoogte stelt van de inhoud van de repetitie.
Wat hebben we gedaan? Welke passages hebben we behandeld? Waar hebben we aan gewerkt?

2. De informatie op de website goed doorneemt.
Daar staat vrijwel altijd het repetitieschema en de belangrijkste aandachtspunten.

3. Extra tijd inplant voor thuisstudie.
Zodat er ruimte is om:
a. in te halen wat je hebt gemist
b. en tegelijkertijd de volgende repetitie voor te bereiden.

Wanneer dat gebeurt, kan iemand na een afwezigheid relatief snel weer volledig aansluiten bij het orkest. En dat helpt het orkest enorm vooruit.

Want uiteindelijk draait het niet om het feit dat iemand een keer afwezig is. Dat kan gebeuren.

Het gaat erom hoe we daarna weer aansluiten bij het geheel.

Wanneer iedereen die verantwoordelijkheid neemt, kunnen we als orkest veel constanter vooruitgang boeken.

Ontwikkelmoment tijdens repetities

Wat daar ook bij hoort is een onderdeel van Next Step dat ik eigenlijk al langer wil invoeren.

Het idee is om eens in de twee of drie weken een klein deel van de repetitie — bijvoorbeeld een kwartier — te gebruiken voor ontwikkeling. Niet om repertoire te repeteren, maar om als orkest gericht aan bepaalde muzikale vaardigheden te werken.

Dat kan bijvoorbeeld zijn:

– een korte oefening in klankkleur
– een gezamenlijke ritmische training
– een stukje theorie dat helpt om muziek beter te begrijpen
– een luisteroefening om zuiverheid te verbeteren
– of een kleine oefening in samenspel

Het doel daarvan is dat we als orkest muzikale gereedschappen ontwikkelen die we daarna meteen kunnen toepassen in de muziek die we spelen.

Eerlijk gezegd heb ik dat het afgelopen jaar meerdere keren willen doen.

Maar ik heb er ook meerdere keren bewust van afgezien.

Niet omdat ik het idee niet belangrijk vond, maar omdat er op dat moment simpelweg te weinig muzikanten aanwezig waren om de impact te hebben die ik voor ogen had.

En dat vond ik zonde.

Want juist dit soort momenten kunnen een orkest helpen om een stap vooruit te zetten.

Het zou mooi zijn als we daar in de komende periode wél ruimte voor kunnen maken.

Een kleine cultuurverandering

Naast de manier waarop we muziek instuderen wil ik ook iets aanpassen aan het begin van de repetitie.

Mijn wens is dat we toewerken naar een cultuur waarin orkestleden ruim op tijd aanwezig zijn en zich vóór de repetitie al voorbereiden.

Dus tussen 19.20 en 19.30 hoor ik eigenlijk graag een gezonde kakofonie van opwarmende instrumenten: toonladders, oefeningen, moeilijke passages uit je partij.

Net als bij sport hebben ook muzikanten een korte warming-up nodig. Als we om 19.30 beginnen met warme instrumenten, losse lippen en wakker gehoor, kunnen we direct muzikaal aan de slag.

Maar ook hier een vraag aan jullie:

– Wat is er voor jou nodig om op tijd binnen te zijn?
– Lukt dat al?
– Zo niet: waar zit dat in?

Gezelligheid en serieus werken

Een vereniging is natuurlijk ook een sociaal gebeuren. Dat mag nooit verdwijnen in een soort militaire structuur. Het moet leuk blijven. Gezellig. Een plek waar je graag naartoe gaat en waar je je muzikale familie ontmoet.

Een grapje tijdens de repetitie moet kunnen. Even genieten van een solo. Een applausje voor iemand die iets goed speelt. Of samen lachen als iets flink mislukt.

Maar er is wel een verschil tussen humor en afleiding. Als iemand bewust blijft rommelen waardoor anderen hun concentratie verliezen, dan werkt dat uiteindelijk tegen ons.

Een modern orkest weet goed te balanceren tussen twee dingen:

Gezelligheid – voor de repetitie, in de pauze en in de derde helft.
Serieuze muzikale studie – tijdens de repetitie en in de voorbereiding thuis.

En eigenlijk versterken die twee elkaar.

Samen vooruit

We zijn uiteindelijk maar een paar uur per week samen op vrijdagavond – en minimaal een uur thuis met de muziek. Maar juist in die beperkte tijd kunnen we samen iets moois opbouwen.

Mijn doel met deze aanpak is simpel:

– duidelijkere kaders voor thuisstudie
– efficiëntere repetities
– meer muzikale verdieping

Niet vanuit strengheid, maar vanuit liefde voor muziek en voor het orkest.

Als ik naar dit orkest kijk zie ik vooral veel betrokkenheid, liefde voor muziek en een vereniging waar ontzettend veel mooie dingen gebeuren.

Neem dat gevoel mee naar huis.

De positiviteit die er is.
De liefde voor muziek.
De betrokkenheid bij de vereniging.

En stop dat ook in je thuisstudie.

Want als we allemaal een kleine stap zetten in voorbereiding, aandacht en discipline, kunnen we als orkest een enorme stap vooruit maken.

En dan zou het eigenlijk vanzelfsprekend moeten worden dat iedereen goed voorbereid en op tijd op een repetitie verschijnt — uitzonderingen daargelaten natuurlijk, zolang het ook echt uitzonderingen blijven.

Ik ben ervan overtuigd dat we samen die stap kunnen zetten. En daar werk ik zelf in ieder geval graag aan mee.

Bronnen (voor geïnteresseerden)

Ericsson, K.A. – The Role of Deliberate Practice in the Acquisition of Expert Performance (1993).
Duke, R.A. – onderzoeken naar efficiënte oefenstrategieën en muzikale leerprocessen, University of Texas Center for Music Learning.
Green, Elizabeth A.H. – The Modern Conductor.
Manfredo, Joseph – studies over effectieve repetitietijd en ensemblemanagement.
Pedagogische publicaties rondom brass- en windpedagogiek geïnspireerd door o.a. Arnold Jacobs en Midwest Clinic educatieve clinics.

Woord vooraf

Hieronder de presentatie over The Next Step 2.0 - delibarate practice & routine.

Woord vooraf

Hieronder alle informatie uit het tabblad van 10 april voor makkelijke referentie.

Muziek verbeteren begint niet bij harder oefenen, maar bij gerichter oefenen.

Op deze pagina vind je de 5 fundamenten waarop jouw spel is gebouwd:

• Toonvorming
• Toonladders
• Articulatie
• Flexibiliteit
• Ritmische vaardigheden

Deze pagina is bedoeld als inspiratie om je eigen thuisroutine op te bouwen.
Niet alles tegelijk, maar kiezen wat jij nodig hebt.

Elk fundament bevat herkenbare problemen en concrete oplossingen.

Werkwijze:
probleem → fundament → oplossing

Zo werk je niet meer willekeurig, maar doelgericht.

Niet meer oefenen, maar beter oefenen.

Met vertrouwen op het podium begint hier.